De Belgische overheid betaalt elk jaar meer dan 101 miljoen euro voor vijf gevangenissen die door private bedrijven zijn gebouwd. Dat bedrag is niet alleen bedoeld voor de bouw en financiering, maar ook voor het dagelijkse onderhoud. Toch kan de overheid niet garanderen dat het afgesproken onderhoud ook daadwerkelijk gebeurt. Dat blijkt uit een opvolgingsrapport van het Rekenhof en een schriftelijke antwoord van bevoegd minister Matz. Federaal parlementslid Arthur Orlians (Anders.) eist een strengere controle op het gebruik van dit belastinggeld.
Sinds 2013 zijn de gevangenissen van Marche-en-Famenne, Beveren, Leuze-en-Hainaut, Haren en Dendermonde gebouwd via een Publiek-Private Samenwerking (PPS). In deze constructie ontwerpen, bouwen, financieren én onderhouden private partners de gebouwen. In ruil daarvoor betaalt de overheid de private sector een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding.
Volgens de contracten moeten de private bedrijven zélf controles uitvoeren op de staat van de gebouwen en eventuele gebreken registreren in een opvolgsysteem. In de praktijk blijkt de overheid te veel te vertrouwen op deze zelfcontroles van de bedrijven. De Regie der Gebouwen ontvangt de controleresultaten namelijk niet systematisch. Uit cijfers die minister Matz aan parlementslid Orlians bezorgde, blijkt dat er in het eerste kwartaal van 2026 alleen al in één gevangenis 333 meldingen waren van onder meer defecte toiletten, douches, ramen, deuren en vandalisme. De overheid kan echter niet zeggen hoeveel controles er zijn uitgevoerd om deze gebreken op te sporen. Daardoor is er geen bewijs dat alle noodzakelijke onderhoudswerken daadwerkelijk plaatsvinden. Arthur Orlians: "Wij zijn niet tegen publiek-private samenwerking. Integendeel. De private sector beschikt vaak over de expertise om complexe projecten sneller en efficiënter te realiseren. Maar een overheid die uitbesteedt, moet ook controleren. Wie jaarlijks meer dan € 101 miljoen belastinggeld uitgeeft, moet zeker weten dat de afgesproken prestaties ook effectief worden geleverd."
Eigen inspecties
Naast de zelfcontroles door de bedrijven moet de overheid ook zelf inspecties uitvoeren, maar ook daar loopt het mis. Volgens het Rekenhof bestaat er door een gebrek aan personeel nog steeds geen centraal inspectieplan voor alle PPS-gevangenissen. Enkel voor de gevangenis van Dendermonde is tot nu toe een inspectieplan uitgewerkt.
Volgens Arthur Orlians is een snelle koerswijziging noodzakelijk, zeker omdat de eerste PPS-gevangenissen vanaf 2039 weer volledig eigendom worden van de Belgische Staat. Als het onderhoud nu achterblijft, krijgt de overheid straks verwaarloosde gebouwen terug. “Samenwerken met de private sector is logisch en wenselijk, maar dat betekent niet dat de overheid haar verantwoordelijkheid mag laten varen. Wie jaarlijks meer dan 101 miljoen euro belastinggeld uitgeeft, moet controleren of de burger krijgt waarvoor is betaald.”
