De nieuwste cijfers over getuigschriften in het basisonderwijs tonen aan dat cognitief sterke leerlingen nog steeds onvoldoende de kans krijgen om sneller door de schooljaren te gaan. Dat is niet alleen een probleem voor deze kinderen, maar ook voor de samenleving die een enorm potentieel aan talent verliest. Vooral meisjes blijven onder de radar. Wat braaf en voorbeeldig is voor een meisje, wordt al snel als probleemgedrag of opmerkelijk beschouwd voor een jongen. Voor de fractie Anders. is het onaanvaardbaar dat dit talent verloren gaat door een gebrek aan structurele detectie. Om dit probleem te verhelpen, stelt Vlaams Parlementslid Stephanie D'Hose voor om de detectie van cognitief sterke meisjes structureel te verwerken in de lerarenopleiding. “De talenten van onze meisjes zijn cruciaal voor onze welvaart; we moeten hen alle kansen geven om zich te ontplooien,” aldus D'Hose.
Elk kind verdient het om op school op zijn of haar eigen niveau uitgedaagd te worden, maar voor cognitief sterke kinderen is de realiteit vaak anders. Wanneer zij de leerstof sneller onder de knie hebben dan hun leeftijdsgenoten, slaat verveling al snel toe en riskeren we dat ze gefrustreerd raken of zelfs volledig afhaken. Veel ouders trekken wanhopig aan de alarmbel wanneer ze zien hoe de motivatie van hun kind langzaam verdwijnt. Het onderwijs zou net de plek moeten zijn waar elk kind de ruimte en vrijheid krijgt om zijn of haar talenten maximaal te ontwikkelen en uit te blinken.
De meest recente cijfers over de uitreiking van getuigschriften in het basisonderwijs voor het schooljaar 2024-2025 bevestigen echter dat dit niet gebeurt. Dat blijkt uit een analyse van Vlaams Parlementslid Stephanie D’Hose (Anders.) Nog geen twee procent van de jongeren behaalt versneld een getuigschrift. De afschaffing van de wettelijke minimumleeftijd van acht jaar door voormalig minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) in 2022, heeft amper effect gehad. Slechts twee leerlingen konden sindsdien van deze specifieke schrapping gebruikmaken. Daarnaast toont de data over de afgelopen vijf jaar een opvallende wanverhouding: van de leerlingen die versnellen, is structureel ruim zestig procent jongen en nog geen veertig procent meisje.
Deze cijfers leggen een enorme maatschappelijke uitdaging bloot, want we weten inmiddels heel goed hoe dit grote verschil tussen jongens en meisjes ontstaat. Bij jongens wordt cognitieve sterkte veel sneller gedetecteerd omdat verveling zich bij hen vaak uit in opvallend of storend probleemgedrag in de klas. Cognitief sterke meisjes daarentegen hebben de neiging om zich aan te passen, braaf te zijn en voorbeeldig gedrag te vertonen, waardoor hun noden volledig onder de radar blijven. Zoals ook de Koninklijke Vlaamse Academie van België (KVAB) al waarschuwde, blijven hun talenten hierdoor systematisch onderschat en onderbelicht. Als we dit potentieel niet aanboren, verliezen we als samenleving de broodnodige denkkracht en welvaart die we in de toekomst zo hard nodig hebben.
Ondanks de duidelijke cijfers en waarschuwingen, is er nog steeds geen Vlaamse aanpak. Minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) erkent het probleem van detectie, maar verder dan enkele vage proefprojecten met ankerscholen komt men niet. De schrapping van de leeftijdsgrens door haar voorganger was niets meer dan symboolpolitiek die de werkelijke drempels niet wegneemt.
Om echt het verschil te maken, vindt D’Hose dat het probleem bij de wortel moet aangepakt worden. Anders. pleit ervoor om de detectie en begeleiding van cognitief sterke leerlingen, met een heel specifieke focus op meisjes, structureel te verankeren in de lerarenopleiding. Leerkrachten moeten de juiste tips krijgen om niet enkel het probleemgedrag te herkennen, maar ook de verborgen signalen van de stille, brave meisjes die hun honger naar kennis dreigen te verliezen. Enkel zo kunnen scholen zelf actie ondernemen en voorkomen dat dit waardevolle talent door de mazen van het net glipt.
Vlaams Parlementslid Stephanie D'Hose: “Het is jammer om te zien hoe het talent van duizenden jonge meisjes in de kiem wordt gesmoord door een gebrek aan echte detectie. Als samenleving is hun verlies ook ons verlies, want we hebben deze meisjes keihard nodig om onze welvaart en vooruitgang te garanderen. Het is tijd dat we cognitief sterke leerlingen eindelijk de kans geven om zich ten volle te ontplooien, in plaats van hun potentieel te laten wegglippen door non-beleid.”
