Stel u een bedrijf voor. De directie krijgt het vertrouwen van de raad van bestuur op basis van een ondernemingsplan. Maar de echte afspraken, die bepalen hoe het bedrijf werkelijk wordt geleid, staan niet in dat plan. Ze staan in een schriftje dat de directie angstvallig voor de raad verborgen houdt. Geen enkele ernstige raad van bestuur zou dat aanvaarden. Toch is dat precies wat er in ons land gebeurt.
Elke legislatuur begint met hetzelfde ritueel. Een nieuwe regering stelt haar regeerakkoord voor, het parlement debatteert en stemt over de motie van vertrouwen. Dat is het moment waarop de verkozenen van het volk groen licht geven aan de uitvoerende macht. Maar wat is dat vertrouwen waard als de echte fundamenten van de samenwerking bewust in de schaduw blijven?
Het parlement heeft zijn vertrouwen gegeven aan een regering zonder het voorwerp van dat vertrouwen volledig te kennen.
In de federale regering speelt zich een gevaarlijk precedent af. In het maatschappelijk hypergevoelige dossier van de abortusverlenging verwijst nagenoeg elke coalitiepartner naar onderlinge afspraken die cruciaal zijn voor het overleven van de regering. Maar die afspraken staan niet in het officiële regeerakkoord. Ze liggen vast in wat in de wandelgangen het Atoma-schriftje heet. Een document dat angstvallig geheim wordt gehouden.
Het gevolg is ernstig. Het parlement heeft zijn vertrouwen gegeven aan een regering zonder het voorwerp van dat vertrouwen volledig te kennen. Dat tast de hoeksteen van onze parlementaire democratie aan. Vertrouwen schenken met een blinddoek is een legitimiteitscrisis die je bewust organiseert.
Het parlement is de raad van bestuur van dit land. De regering is de directie. En de burger is de aandeelhouder. In elk deftig bestuurd bedrijf geldt een eenvoudige regel: wie zich op een document beroept om een beslissing te verdedigen, moet dat document ook tonen aan wie hem controleert. Je kan niet tegelijk zeggen ‘wij doen dit wegens afspraak X’ en weigeren afspraak X te laten zien.
Wantrouwen leidt tot geheimhouding, en geheimhouding leidt tot nog meer diepgeworteld wantrouwen bij de burger. Een vicieuze cirkel.
En de hypocrisie gaat nog een stap verder. Partijen zetten in de media een rabiate profilering op die haaks staat op wat ze achter gesloten deuren hebben afgesproken. Wie in de schaduw A tekent en in het felle licht van de tv-studio B verkondigt, liegt regelrecht tegen de kiezer. Dat soort politieke schizofrenie moet onverbiddelijk aan de kaak worden gesteld. Door essentiële afspraken te verbergen en tegelijk een show op te voeren voor de bühne, voeden politici het cynisme waar ze bij elke verkiezing de mond van vol hebben. ‘Het is daarboven toch al beslist’ wordt hier pijnlijk tastbaar.
Dit is het symptoom van een diepere kwaal: het verlammende wantrouwen tussen partijen onderling. Omdat niemand de ander vertrouwt, vlucht men in geheime clausules en parallelle schriften buiten het zicht van de burger. Wantrouwen leidt tot geheimhouding, en geheimhouding leidt tot nog meer diepgeworteld wantrouwen bij de burger. Een vicieuze cirkel.
Dat model is uitgeput. Het recht op openbaarheid van bestuur, verankerd in artikel 32 van de Grondwet, garandeert dat de hoogste politieke afspraken van dit land transparant en controleerbaar blijven. Daarom gaan wij dat principe ook daadwerkelijk gebruiken.
Onze partij Anders stuurt een officiële brief naar de eerste minister en eist de openbaarmaking van het Atoma-schrift van de Arizona-coalitie. Het parlement, en daarmee elke Belgische burger, heeft het recht te weten welke veto's, consensusregels en achterkamerdeals over de abortuswetgeving precies zijn vastgelegd.
Als de Arizona-partijen geloven in de afspraken die ze hebben gemaakt, laat ze die dan verdedigen in het daglicht. Leg de kaarten op tafel. Openbaarheid is een democratische plicht. De rechtsstaat is geen vodje papier dat je in een Atoma-schriftje wegmoffelt.
